Communiceren met anderen

Terug naar de homepage
Terug naar het info overzicht

Inleiding | Praten om te genezen | Luisteren om te verzorgen | Begrijpen om te helpen | Spreken om te overwinnen | Het onthouden waard
Praten over je pijn is altijd paradoxaal. Noodzakelijk voor diegene die pijn lijdt, maar tegelijk is praten over die pijn zeer moeilijk.
Hoe zeg je wat je eigenlijk niet in woorden kunt vatten?
Pijn is een ondoorgrondelijk iets, een zwart gat van gevoelens die je enkel in beeldspraak kunt uitdrukken, wat verklaart waarom ze in heel wat poëtische en literaire werken aan bod komt. Om uit te

drukken wat pijn is, moet je de werkelijkheid reconstrueren, een wereld van gelijkstellingen en vergelijkingen creëren en gebruikmaken van beelden.
'Het steekt, het knaagt, het verscheurt', zeggen patiënten en ze verstoppen zich achter dat onbepaalde voornaamwoord 'het', dat monster dat diep in hen verscholen zit en dat niet uitgesproken of weergegeven kan worden.
Top
Toch moet men proberen om over pijn te praten, om in zichzelf op zoek te gaan naar woorden om het te beschrijven. Je kunt niet voelen wat de pijn van iemand anders is, maar iemand pijn zien lijden, daar lijd je zelf ook onder. Om die reden moet men steeds proberen om erover te praten met zijn arts en zijn omgeving. Zonder woorden bestaat de pijn alleen voor diegene die lijdt. Door ze onder woorden te brengen, wordt de pijn een werkelijkheid voor de anderen en tastbaar voor jezelf.
Pijn lijden is ook eenzaam zijn, je in jezelf opsluiten, de adem inhouden bij elke beweging, elke beroering van het lichaam, onophoudelijk een makkelijke houding zoeken, je lichaam enkele seconden lang vergeten. Maar het is ook bij jezelf denken dat zij die geen pijn hebben gekend, het niet kunnen begrijpen.
En hoe kun je voor iemand zorgen zonder het te begrijpen, hoe kunnen mijn arts en mijn familieleden me helpen terwijl ze zelfs niet weten wat ik voel? We mogen het hun niet kwalijk nemen, want zoals reeds gezegd, pijn is iets onbegrijpelijks, iets onuitsprekelijks en we kunnen niet begrijpen wat voor ons niet onmiddellijk bestaat. De persoon die pijn lijdt moet zich telkens herpakken, het schuldgevoel overwinnen om telkens opnieuw hetzelfde te moeten zeggen en het gevoel te hebben dat niemand hem begrijpt. Naast zich neerleggen dat hij als een hypochonder wordt gezien, steeds maar weer proberen om uit te leggen hoe hij zich voelt.
Top
Niets is erger dan niet te worden gehoord. Onbegrip is minstens even erg als de pijn zelf. Waarom begrijpen we de pijn van anderen niet ook al wordt ze soms krachtig uitgesproken, waarom weigeren we te proberen er begrip voor te hebben, kortom, waarom vluchten we ervoor? Wat is dat 'iets', dat monster dat we niet durven aan te kijken, maar dat de pijn ons telkens weer laat zien?
Pijn boezemt angst in. Voor mensen die pijn voelen - hoewel ze er soms een soort band mee ontwikkelen, en er misschien zelfs tegen gaan praten zoals Baudelaire, 'Wees wijs, o mijn pijn, en hou je wat rustiger' - en vooral mensen uit hun omgeving. En toch zijn ze allebei even machteloos, hebben ze een gemeenschappelijk gevoel dat hen zou moeten helpen om erover te praten, maar hen met de dag meer in stilzwijgen hult. Er worden bruggen geslagen tussen mensen die pijn lijden en de mensen die hen omringen, maar niemand durft ze over te steken. Iedereen blijft netjes in zijn eigen wereldje.
De persoon die pijn lijdt zondert zich van het sociale leven af, is enkel nog bezig met zichzelf en wat hij voelt, terwijl mensen uit zijn omgeving in zijn grapjes geen hulpkreten meer kunnen onderscheiden. Humor is de beleefdheid van de wanhoop, volgens Edgar Poe. Maar dan moet je hem nog begrijpen en kunnen toepassen. Iemands pijn afzwakken door er grapjes over te maken, kan hem nog meer lijden bezorgen.
Elke patiënt reageert op zijn eigen manier en daar ligt nu net de moeilijkheid in het praten over pijn, want het volstaat niet om er gewoon over te praten; je moet ook de juiste woorden vinden om dat te doen.
Top
Een fenomeen begrijpen dat niet in woorden te vatten is, en we blijven het zeggen, lijkt onmogelijk en mensen die denken het te kunnen, geven blijk van een mateloze hoogmoed. Maar toch moeten we het proberen en ons mededogen kenbaar maken, in etymologische zin dan toch, de pijn van de andere meevoelen. Woorden zijn daden, de enige daden die een persoon met pijn nog kan stellen. Daden die diegene die wil luisteren, kunnen raken en aangrijpen, of het nu gaat om de arts of de familieleden van de patiënt.
Nochtans zijn de randgevoelens van pijn, voor de patiënt zelf en voor de mensen die naar hem willen luisteren, vaak dezelfde. Schuldgevoelens en onmacht. Een schuldgevoel omdat men de ander met zijn pijn opzadelt enerzijds, en omdat men het niet tijdig heeft begrepen anderzijds, onmacht tegenover het onvermogen om een normaal leven te leiden, onmacht om de persoon die men verzorgt of van wie men houdt, van zijn pijn te verlossen. En zo dreigt iedereen zich op te sluiten in zijn eigen eenzaamheid, de ene in zijn kwelling en de ander in zijn onvermogen om zich te identificeren met een persoon die hem nochtans zeer na aan het hart ligt.
Alleen woorden kunnen verbroken banden weer herstellen, weer zin geven aan wat ons met elkaar verbindt, ondanks de pijn.
Top
Een gemeenschappelijke vijand hebben is niet voldoende om zij aan zij te vechten. We strijden niet allemaal dezelfde strijd, of we hebben op zijn minst niet allemaal dezelfde wapens of hetzelfde slagveld. Voor een overwinning moeten we dus al onze krachten bundelen.
Praten over je angsten, dat is je angsten in toom houden, ze vorm geven, er voorwerpen van maken die wij kunnen controleren zodat ze ons niet controleren. De voornaamste steun ligt in het luisteren. Met de woorden vervagen de angstgevoelens, wordt er (opnieuw) contact gelegd, verzacht de pijn. De persoon die pijn lijdt, kan zich daar even van losmaken en de angst van de persoon die luistert ebt weg.
De mens is een wezen van woorden en praten over je pijn is zeker niet voldoende om ze te verzachten maar iedereen heeft het nodig. Spreken doorbreekt de vicieuze cirkel van eenzaamheid waarin familie en patiënt samen met de pijn zijn opgesloten. Er zullen altijd moeilijke periodes, lichtpuntjes en momenten van terugval zijn, maar is het niet het allerbelangrijkste om te proberen een zelfde ritme aan te houden?
Top
1/ Wanneer je pijn lijdt, is het niet altijd makkelijk om daar met de omgeving openlijk over te praten. Maar door zich af te zonderen, bestaat ook het risico dat men een schuldgevoel krijgt: het gevoel dat je je niet meer voor anderen kunt inzetten, dat je ze in de steek laat, omdat je helemaal door de pijn in beslag genomen wordt.
2/ Je lichaam zelf spreekt vaak boekdelen en je familie beseft dat een van hun geliefden pijn lijdt.

Ze willen je beschermen. Daarom is het van groot belang om met je omgeving te spreken over je pijn, zodat er geen kloof ontstaat.
3/ Je praat niet met al je familieleden op dezelfde manier. Het is cruciaal om over pijn te praten met je partner alvorens ermee naar de kinderen te stappen. Heel de familie moet ermee kunnen leren leven.
4/ Een kind dat zijn vader of moeder ziet lijden, zit niet in een 'normale' situatie; je moet het uitleggen waarom de ouder pijn lijdt en wat de gevolgen daarvan zullen zijn voor het leven van het kind. Opgelet: een kind blijft een kind. Je moet het niet steeds vertellen over de pijn die je hebt of proberen het de pijn mee te laten beleven.
Top
Janssen-Cilag 08/2006