Whiplash en fysiotherapie

Terug naar de homepage
Terug naar het info overzicht
Inleiding
Veel mensen raken betrokken bij verkeersongevallen. Vooral de achteraanrijdingen zijn beducht vanwege het optreden van een nekletsel van het whiplashtype. Toch zijn het niet alleen de aanrijdingen die een whiplash veroorzaken, ook sportongevallen en duikongelukken zijn een veelvuldige oorzaak van nekletsel. De gevolgen zijn zeer uiteenlopend, de ene persoon heeft geen enkele last, de andere persoon heeft klachten gedurende een aantal weken en weer een ander persoon kan blijvende klachten houden die uiteindelijk leiden tot disfunctioneren en participatieproblemen opwerk en sport. Er is nog onvoldoende inzicht in de oorzaken van deze verschillen. 
Klachtenbeeld
Symptomen die worden gerapporteerd direct (< 4 weken) en zes maanden na het ongeval:( bron KNGF richtlijn whiplash)
symptomen
direct na het ongeval
zes maanden later
nekpijn
90-100%
10-45%
verminderde beweging van de nek
40-95%
14%
hoofdpijn
50-90%
8-30%
gevoelig voor licht
30-80%
 
pijn in schouder en arm
40-70%
5-25%
duizeligheid
20-70%
3-20%
concentratieproblemen
20-60%
5-21%
vermoeidheid
60%
 
angst
45-50%
5-12%
afgenomen gezichtsvermogen
20-45%
3%
depressieve klachten
45%
5-10%
rugpijn
35%
 
slapeloosheid
35%
 
verhoogde irritatie
20%
9-14%
prikkelingen in de hand
10-15%
 
verlies libido
7%
Bij studies over whiplashklachten wordt internationaal vaak gerefereerd aan gegevens afkomstig van de Canadese onderzoeksgroep Quebec Task Force on Whiplash Associated Disorders ( QTF-WAD).Deze publicatie uit 1995 wordt in veel gevallen als leidraad gebruikt bij het beoordelen van het genezingsproces. 
Natuurlijk beloop
Gegevens over het natuurlijk beloop,ingedeeld in verschillende tijdsfases na het ongeluk:
Samenvattend zien we dat het normale genezingsproces in de eerste 3 fases er toe leidt dat 75% weer normaal kan functioneren maar dat het genezingsproces na deze periode zeer langzaam gaat en er een kritieke fase ontstaat voor het ontstaan van chronische klachten. Toch  moeten deze gegevens enigszins worden genuanceerd en lijkt het erop dat het genezingsproces in de eerste 3 weken bepalend is voor  de mate van belastbaarheid. Bij de meeste patiŽnten die na 3 weken nog klachten hebben is er sprake van minimaal een vertraagd herstel en van verminderde belastbaarheid op lange termijn.Daarnaast wordt er bij de onderzoeken vaak uitgegaan van het gegeven of men weer aan het werk is of niet en wordt er geen vergelijking gemaakt met het functioneren van voor het ongeval. 
Whiplash en Fysiotherapie
In maart 2001 heeft het KNGF de richtlijn Whiplash uitgegeven waarbij het fysiotherapeutisch diagnostisch en therapeutisch proces wordt beschreven bij patiŽnten met een whiplash. 
Bij het diagnostisch proces is het doel het inventariseren van van de ernst, de aard en de mate van beÔnvloedbaarheid van de klachten. Als meetinstrumenten kan de fysiotherapeut gebruik maken van een aantal meetinstrumenten. Voorbeelden hiervan zijn de VAS-schaal zoals beschreven bij de patiŽnt specifieke klachten lijst en de NeckDisability Index.
Voor het testen van het evenwicht worden twee testen aanbevolen, het staan op een been en de koorddansersgang.
Bij het lichamelijk onderzoek wordt verder gekeken naar stabiliteit van de wervelkolom en de gewrichtsfunctie van de gehele wervelkolom. Verder wordt gekeken naar houding en spierspanning en wordt er een inventarisatie gemaakt van wat de patiŽnt wel en niet aan activiteiten kan uitvoeren en hoe zijn participatie is betreft sport en werk.
Voor de behandeling wordt gekeken of er sprake is van een normaal genezingsproces of een vertraagd genezingsproces.Een vertraagd genezingsproces kenmerkt zich door:
Bij het therapeutisch proces wordt gekeken in welke fase ( zie eerder) de patiŽnt zich bevindt en wordt gekeken of er sprake is van een normaal verloop of een vertraagd genezingsproces.
Fase1:
In de eerste fase ( tot vier dagen) staat de pijn voorop en beperkt de fysiotherapie zicht tot begeleiden en informatie geven over de aard van het letsel en het natuurlijk beloop. Geadviseerd wordt om gedoseerd te bewegen. Het dragen van een halskraag wordt afgeraden, verschillende wetenschappelijke onderzoeken hebben aangetoond dat juist het gedoseerd bewegen het herstel bevordert.
Fase 2:
In de tweede fase ( vier dagen tot drie weken) worden bij een normaal herstel de functies verbeterd en kan de belasting langzaam worden opgebouwd. Gedoseerd bewegen bevordert het herstelproces, de fysiotherapeut begeleidt de patiŽnt bij het bepalen van zijn grenzen ten aanzien van duur, tempo en aard van activiteiten. Het bijhouden van een activiteitendagboek kan hierbij een hulpmiddel zijn. Bij het trainen wordt gekeken naar de stabiliteit van de nekspieren en kan begonnen worden met evenwicht en coŲrdinatieoefeningen.
Fase 3:
In de derde fase ( drie tot zes weken)worden de functies verder verbeterd en de belasting opgevoerd. Pijn behoort niet meer centraal te staan en er wordt gewerkt aan terugkeer naar normale participatie op werk en bij sport en hobby. Er wordt aandacht gegeven aan de invloed van lichaamshouding tijdens het werk, huishoudelijke taken en sport en de invloed van statische belasting op het genezingsproces. ( boek lezen, televisie kijken etc.)
Fase 4:
In de vierde fase staat de participatie in het werk op de voorgrond, de functies en vaardigheden en de belastbaarheid worden geleidelijk verder opgevoerd. Bij voorkeur vindt er overleg plaats met bedrijfsarts of Arbo dienst.
Fase 5 en 6:
Bij klachten die langer duren dan drie maanden neemt de kans op volledig herstel af en kan in overleg worden besloten tot een aanpak via een multidisciplinair team.
Bron 11/2006